Бир асрда ёзув беш марта ўзгарди. Энг қизиғи — 2026 йилги ислоҳот аслида янгилик эмас: у 1993 йилдаги алифбога қайтиш.
| Йил | Нима бўлган |
|---|---|
| 1929 | Араб ёзувидан лотин ёзувига ўтилди |
| 1940 | Совет сиёсати билан кирилл ёзуви жорий этилди |
| 1993 | Мустақилликдан сўнг лотин: Ç, Ş, Ğ, Ö ҳарфлари билан |
| 1995 | Ислоҳот: Ç→ch, Ş→sh, Ğ→gʻ, Ö→oʻ |
| 2026 | Қонун лойиҳаси: Ç, Ş, Ğ, Ö қайтарилади |
Асрлар давомида ўзбек тили араб ёзувида ёзилган. 1929 йилда бутун совет туркий республикаларида лотин ёзувига ўтиш бошланди.
Ўн бир йил ўтиб ёзув яна алмаштирилди — бу сафар кириллга. Ўзбек кириллида рус алифбосига тўртта қўшимча ҳарф қўшилган: ў, қ, ғ, ҳ.
Бу ёзув ярим асрдан кўпроқ ишлатилди ва ҳозир ҳам кенг тарқалган.
Мустақилликдан кейин қабул қилинган биринчи лотин алифбосида айнан Ç, Ş, Ğ, Ö ҳарфлари бўлган.
Икки йилдан сўнг алифбо қайта кўриб чиқилди: Ç ва Ş ўрнига ch ва sh, Ğ ва Ö ўрнига апострофли gʻ ва oʻ киритилди.
Сабабларидан бири — техник: ўша даврдаги клавиатура ва шрифтлар диакритик белгиларни қийинчилик билан қўллаб-қувватлаган.
Қонунчилик палатаси 2026 йил 7 июлда қабул қилган лойиҳага кўра, Ç, Ş, Ğ, Ö ҳарфлари қайтарилади — яъни 1993 йилги вариантга.
Бугун 1995 йилдаги техник сабаб йўқолган: Unicode, замонавий шрифтлар ва телефон клавиатуралари бу ҳарфларни бемалол кўтаради.
Янги алифбода 28 ҳарф ва 1 апостроф бўлади.
Бир аср ичида беш марта: 1929, 1940, 1993, 1995 ва 2026 йилги лойиҳа.
Асосан техник сабабларга кўра — ўша пайтдаги компьютер ва клавиатуралар билан ишлаш қийин эди. Бугун бу муаммо йўқ.
Лойиҳа лотин алифбосидаги ҳарфларга тегишли. Кирилл амалда ҳали кенг ишлатилади.